Een inkijkje op de Rooms Katholieke begraafplaats Sint Petrusbanden in Den Haag

Beeldenstorm in 1566

Als reactie op de inquisitie, de vervolging van protestanten door de katholieke Spanjaarden, begon in augustus 1566 de beeldenstorm in katholieke kerken en in kloosters. Deze beeldenstorm is een van de redenen van de 80-jarige oorlog. Deze oorlog eindigde in 1648. Na 1648 werd het voor katholieken moeilijker hun geloof te belijden.

Daarnaast lag er een schadeclaim van de kerken die hun inkomsten aanzienlijk zagen teruglopen omdat er niet meer in de kerken mocht worden begraven. De gemeentelijke begraafplaats was gepland in de duinen tussen de Scheveningseweg en de huidige Koninginnegracht. Vanwege het hoger gelegen gebied zou het grondwater niet aangetast worden. En ook lag het gunstig ten opzichte van de meest voorkomende zuidwestenwind. De pastors hebben de gemeente kunnen overtuigen een stuk grond af te staan welke bedoeld was voor de gemeentelijke begraafplaats om in gebruik te nemen als katholieke begraafplaats. Hierdoor bespaarde de gemeente Den Haag op de aanleg. Er is door Koning Willem I nog een keer uitstel verleend, maar op 1 januari 1830 moesten beide begraafplaatsen de mogelijkheid bieden voor begrafenissen.

De aanleg van de rooms katholieke begraafplaats verliep voorspoedig. Met de aanstelling van een koster-doodgraver, die een woning bij de ingang van de begraafplaats betrok, kon op 4 januari 1830 de eerste begrafenis plaatsvinden.

Vier Epitafen in de kapel

De neogotische kapel werd in de jaren daarna gebouwd, de bouw nam 5 jaar in beslag en in september 1838 vond de plechtige inzegening van de kapel plaats. Door de jaren heen zijn er in de kapel vier Epitafen gebouwd waar de namen van priesters van katholieke kerken zijn ingehakt.

De laatste epitaaf hebben wij in 2018 in de kapel gebouwd in samenwerking met Raven van Enckevort, een beeldhouwer die een half jaar per jaar in Carrara in Italië aan het beeldhouwen is. Op dit moment wordt de laatste hand aan het beeld met als thema. Vrede voor op deze epitaaf gelegd. Dit beeld zal dit jaar worden geplaatst. De 3 andere beelden staan voor, geloof, hoop en liefde.

De crypte van begraafplaats Sint Petrusbanden

Ik kom graag op deze begraafplaats omdat ik het een van de mooiste begraafplaatsen in ons werkgebied vind. Ik heb met Astrid Oranje, directeur van de stichting rooms katholieke begraafplaatsen Den Haag (PAX)  afgesproken. Zij geeft mij een rondleiding in de kapel en in de Crypte onder de kapel. De kapel loop ik regelmatig in als ik de begraafplaats bezoek. De crypte is afgesloten en ik had deze voor het laatst een jaar of tien geleden gezien toen die nog niet opgeknapt was. In deze crypte liggen de priesters begraven waarvan de namen op de platen van de epitaaf zijn gehakt.

Wat is het mooi geworden. Ik ben onder de indruk hoe het is opgeknapt. Astrid steekt de kaarsen aan zodat ik de crypte in volle glorie kan zien. De priesters liggen links en rechts in natuurstenen graven. Ik hoor van Astrid dat bij open monumentendagen er een hele wachtrij staat om de crypte te bewonderen. Ik snap dat en kan eenieder die interesse in begraven of in architectuur heeft aanraden in de gaten te houden wanneer de crypte te bezichtigen valt. We blazen de kaarsen uit en Astrid gaat weer naar binnen. Ik zoek met een boekje met bekende Nederlanders en de plattegrond in de hand naar de Arcade.

Vanaf het hoofdpad zie je de Arcade. Deze is tijdens de uitbreiding in 1884 – 1885 gebouwd. Er was behoefte aan koopgraven voor de hogere klasse. De keldergraven die als een cirkel om de kapel heen liggen waren vol. Er werd gedacht aan een galerij met keldergraven. Bestuursleden gingen samen met architect W.B. Liefland een kijkje nemen bij de katholieke begraafplaats in Rotterdam waar 20 jaar eerder al een galerij was gebouwd. De tekeningen werden een aantal keer gewijzigd en zelfs na de aanbesteding kwam Liefland nog met nieuwe tekeningen. Het bestuur ging meerdere keren akkoord. Het aanbestedingsbedrag werd per tekening hoger. De Arcade zou een mooie afsluiting van de begraafplaats vormen. Doordat je er vanaf de zijkanten doorheen kunt kijken biedt de Arcade een geweldig uitzicht over de graven. Door deze laatste wijziging was het ook mogelijk bij ieder graf een gedenkplaat te laten plaatsen.

Ik weet niet hoe het is gegaan. Jeugdig enthousiasme, aangespoord door iemand anders? Maar de architect kwam nog een keer met een nieuwe tekening met daarop tegen de middenpartij een kapel getekend. En het mooie wil dat hij de tekeningen, het bestek en de begroting al had gemaakt. In 1885 blijken de kosten van de eerste schets van 20.000 gulden te zijn opgelopen naar 88.600 gulden. Op 2 november 1885, op Allerzielen, werd de Arcade ingezegend.

Prachtige beeldhouwwerken in de Arcade

Ik loop door de Arcade om de prachtige beeldhouwwerken voor de zoveelste keer te bekijken. Zoals bij de marmeren rouwfiguur met een geplooid gewaad en een rouwkrans in de rechterhand. Maar ook het Kruis met Jezus met aan de rechterkant een biddende vrouw, Maria Magdalena? Het zijn bijna allemaal Kalkstenen Beelden, voornamelijk Marmer, veelal uit Carrara. De keldergraven zijn afgedekt met Belgisch hardstenen zerken. In deze zerken zijn meestal de namen van degenen die in de kelder zijn begraven gehakt.

Het is onmogelijk alle kunstwerken te beschrijven maar ik wil er nog een paar uitlichten. Om te beginnen een Marmeren staande plaat met daarin in reliëf afbeeldingen gehouwen. Onder andere een familiewapen en engelen. Wat een pracht en praal.

Ik besef dat op deze begraafplaats nog meer bekende ondernemersfamilies liggen. Ook de familie Vroom heeft hier een familiegraf. Hendricus Josephus Vroom werd hier in 1958 begraven. Hij was de zoon van de oprichter W.H. Vroom die samen met A.C.R. Dreesmann in 1887 de zaak was begonnen. Vanaf 1916 was H.J. Vroom directeur van het Haagse filiaal en hij trouwde in 1918 met Anna Bernardina Maria Dreesmann, die in 1982 in dit graf is bijgezet. Vanaf de jaren 30 verbouwd en breidt hij de zaak in Den Haag uit. Totdat hij directeur werd in het Amsterdamse filiaal.

Uiteindelijk werd hij lid van de directie van V & D Nederland. V & D had op haar hoogtepunt ruim 70 filialen. De winkelpanden die in vele steden in Nederland beeldbepalend zijn werden in 2005 verkocht. Uiteindelijk heeft het bedrijf het niet gered en werd in 2015 uitstel van betaling aangevraagd. Op 31 december 2015 werd het faillissement van V & D uitgesproken.

Hier ligt ook familie van de oprichters van C & A. Richard Brenninkmeyer werd directeur van het Haagse filiaal van C & A. Het door broers Clemens en August Brenninkmeyer in 1841 opgerichte bedrijf in Sneek groeide uit tot een van de grootste winkelketens in Nederland. In iedere belangrijke Nederlandse stad is nu nog steeds een filiaal van C & A te vinden. Het gedenkteken van Richard Brenninkmeyer is gemaakt van Rheinisch Reuter, een graniet uit Duitsland. De echtgenote van R. Brenninkmeyer is als eerste in het graf begraven in 1946. Hij is zelf bijgezet in 1966.

Frans Kalkstenen / Vaurion gedenkteken

Ook bekende Haagse ondernemers liggen hier begraven. Zoals Johannes Baptist van Heijst, hij begon in 1870 een smederij in Den Haag. Drie van zijn vier zonen zetten het bedrijf voort. Het groeide uit tot een van de grootste industriële ondernemingen in Den Haag. Van Heijst overleed in 1925 en ligt begraven onder een Franse Kalkstenen (Vaurion) gedenkteken met een imposant kruis. Het gedenkteken is destijds ontworpen door ons bedrijf.

Prachtige gebeeldhouwde engel

Een kalkstenen gebeeldhouwde engel op de begraafplaats is gemaakt voor de twee dochters van Anna Maria Spits. Zij heeft na het overlijden van haar dochter geen kinderen meer gekregen. Ze had samen met haar vader, eerst aan het Spui en later in de Schoolstraat, een dameshoedenwinkel.

Kruis met bronzen Corpus

Een bijzonder gedenkteken, ontworpen in het atelier van Keuzenkamp, is het zwart Zweedse met grijze granietsoort. Aan het kruis hangt een bronzen Corpus. Van de familie van Woensel. Zij hadden een schoenenzaak op de Piet Heinstraat in Den Haag.

Familiegraf Paagman

In Den Haag een begrip; de boekhandel van de familie Paagman. Deze familie heeft ook een familiegraf op deze begraafplaats. Op het graf ligt een zerk van Bianco Sardo met een opschrift van brons. Dit bronzen opschrift werd in Italië gegoten.

vml. Minister President Cals

Naast de ondernemers zijn er ook een aantal bekende Kamerleden, ministers en ook Minister President Cals ligt hier begraven. Hij was minister-President van 14 april 1965 tot 22 november 1966. Het kabinet onder zijn leiding viel in de nacht van Schmelzer. Om precies te zijn op 14 oktober van dat jaar. Jo Cals, lid van de KVP, en werd door zijn eigen partij, onder leiding van Schmelzer, die samen met de ARP en de VVD het kabinet naar huis stuurde. Zij waren het niet eens met de begroting die het kabinet had voorgesteld. Cals vroeg steun van de 2e kamer voor dit voorstel. Voor hem een absolute voorwaarde om zijn werk te kunnen voortzetten. De steun kreeg hij niet waardoor het kabinet om ca 4.40 uur viel. Jo Cals ligt begraven onder een Impala zerk met een opschrift van de Nederlandse leverancier Sillen & Co uit Swalmen.

Begraafplaats van Joseph Luns

Ook Joseph Luns ligt begraven op de Rooms Katholieke begraafplaats Sint Petrusbanden in Den Haag. Voordat hij secretaris-generaal van de NAVO werd, was Luns 15 jaar lang minister van Buitenlandse zaken. Hij ligt begraven onder een African Red zerk met een bronzen opschrift op de zerk gemonteerd. Dit bronzen opschrift is in Duitsland gegoten.

Jan Toorop

Uniek in zijn soort is het gedenkteken van Jan Toorop, Het zal Beiers graniet zijn geweest wat na zijn dood is geleverd. Meest bijzonder is het tegeltableau verdiept in het staande gedeelte aangebracht met daarin afgebeeld een Engel die een cirkelvormig motief (tondo, afkomstig uit het Italiaanse rotondo, wat een cirkelvormig schilderij, populair in de 15e en 16e eeuw) vasthoudt met daarin afgebeeld een duif. Het tegeltableau komt uit het atelier van de Porseleinen Fles uit Delft.

Ik schreef al eerder over Jan Toorop. Geboren in het voormalig Nederlands-Indië, overleden in Den Haag. In de blog, “kunstenaars en kunstschilders, hun blijvende invloed op de historie van Katwijk” kunt u meer over hem lezen. Ik meld ook graag dat de familie Keuzenkamp het beeld naar een ontwerp van beeldhouwer John Rädecker heeft gemaakt.

Deze blog is geschreven door Twan Marcelis, oud eigenaar van Keuzenkamp & Marcelis Gedenktekens. De eerdere blogs zijn  geschreven door Elkie Haasnoot zijn dochter die nu het bedrijf leidt samen met Keesjan, haar echtgenoot. Twan is samen met zijn Carolien nog steeds betrokken bij het familiebedrijf.

Ervaring leert dat een gedenkteken op een bijzondere plek om – iemand die ontvallen is – te kunnen bezoeken zeer waardevol is. Het kan zijn dat je het grafmonument van een overleden geliefde of vriend(in) regelmatig bezoekt.. of wellicht zo nu en dan. Desalniettemin is het vaak de wens om het netjes en mooi te houden. Twan kan u daarbij als geen ander adviseren.