Werkreisverslag aan de Mogao Caves (Duizend Boeddha-grotten) in China

De grotten van de duizend Boeddha’s

Deze Mogao caves worden ook wel de grotten van de duizend Boeddha’s genoemd. In een wand zijn ongeveer 500 grotten uitgehouden met daarin keramieken Boeddha’s en wandschilderingen. De eerste grotten zijn hier uitgehouwen omstreeks 366 van onze jaartelling door boeddhisten om te mediteren en om beroemde Boeddhistische monniken te aanbidden. Later werden de grotten een bedevaartsoord. De grotten lagen aan de Zijderoute.

De Zijderoute was een landroutes dat het oosten (China) met het westen (Middellandse Zeegebied en Europa) verbond, en actief was van de 2e eeuw BC. tot de 14e eeuw van onze jaartelling. Het was niet alleen belangrijk voor handel in goederen zoals zijde, specerijen en glas, maar ook voor de uitwisseling van ideeën, cultuur en religies. Zodoende werden de grotten tot in de 14e eeuw uitgehouwen.

Once in a lifetime opportunity

Ik werd op een zondagavond gebeld door Hong Shen, onze leverancier, die zijn vriend en natuursteenhandelaar Charles Min uit Shanghai op bezoek had en de vraag aan Hong had gesteld of ik de Dunhuang caves wilde bezoeken. Hij noemde het een once in a lifetime opportunity. Een mogelijkheid om eens in je leven mee te maken. Ik begreep pas tijdens ons bezoek dat er naast de Mogao grotten in de omgeving van Dunhuang nog 2 boeddhistische grotten zijn. De Longman grotten en de Yungang grotten. Natuurlijk wilde ik deze grotten bezoeken. Maar ik had geen idee wat me te wachten stond.

Vanuit ons hotel werden wij met een bus van het Dunhuang onderzoeksinstituut opgehaald. Het Dunhuang onderzoeksinstituut zorgt o.a. voor het bewaren en beschermen van de wandbeschilderingen in de Dunhuang grotten. Wij hadden 2 bussen nodig. Een van de bussen was voor de artsen die die dag medewerkers en partners van het instituut zouden onderzoeken die gezondheidsklachten hadden. De andere bus was voor genodigden zoals Hong en ik. We werden ontvangen in het gebouw waar de medewerkers van het instituut werken.

Fan Jinshi

Op het moment dat iedereen er was gingen wij naar buiten en werden er toespraken gehouden door de regionale bestuurder van de communistische partij. Een van de artsen, de hartchirurg hield een toespraak en de 87-jarige Fan Jinshi, sinds 1998, hoofd van het onderzoeksinstituut, was de laatste die een toespraak hield. Alle toespraken waren in het Chinees. Daar begreep ik helemaal niets van. Later hoorde ik dat aanwezigen werden bedankt voor hun inzet als arts. Er waren er zeker 15 met allemaal een eigen specialiteit.

Fan Jinshi sprak ook mij toe. Ze kon het niet in het Nederlands verontschuldigde ze zich. Ze heette me van harte welkom, als Dutchman die interesse had om de grotten te bezoeken. Het welkom gold natuurlijk ook voor Hong en voor Claire, een vriendin van Hong, die in Los Angeles woont. Ik had het pas door toen een aantal genodigden zich omdraaiden en naar mij wezen. Later vertelde Hong mij wat ze had gezegd. Na de toespraken gingen de artsen aan het werk en reden wij met de bus naar de grotten toe.

De prachtige muurschilderingen van de Dunhuang Caves

De grotten zijn in 1961 op de lijst erfgoederen van China gezet en in 1987 op de Werelderfgoedlijst van Unesco. In de grotten zijn ongeveer 45.000 vierkante meter aan muurschilderingen gemaakt. Er zijn meer dan 2.000 boeddhistische beelden. De muurschilderingen beelden verhalen uit de boeddhistische sutra’s, verzameling geschriften die vaak de toespraken van de Boeddha bevatten.

Daarnaast bieden de werken een uniek inzicht in de middeleeuwse politiek, economie, cultuur, kunst en etnische relaties in West-China. Ook lieten sponsoren, mensen die hiervoor betaalden portretten van zichzelf schilderen. Vaak rijkere mensen die via de zijderoute handeldreven. Er zijn ook veel muurschilderingen uit het dagelijks leven. Bijzonder te zien hoe men 1500 jaar geleden leefde. En net zo bijzonder dat deze muurschilderingen bewaard zijn gebleven.

De entree

Wanneer wij aankomen zien wij de entree van de Mogao Caves die ook bekend staan als de Duizend Boeddha-grotten. Ik weet niet uit welke tijd dit stamt. Is dit later aangebouwd of staat het er vanaf het begin?

Wij gaan de trap op aan de rechterkant van dat gebouw en gaan de eerste grot in. (Wij hebben geluk. De grot is net weer geopend voor publiek).

De oudste grot heeft nummer 1. Grot nummer 8 stamt uit ongeveer het jaar 500. Als een goed toerist begin ik enthousiast foto’s te maken maar ik krijg te horen dat dat niet de bedoeling is. Gelukkig heb ik er een paar, die kan ik daardoor in dit blog laten zien.

Grot voor grot

Wij zijn met onze groep binnen, ca 15 mensen. Meer mogen er niet gelijktijdig in. De kunstwerken worden beschermd tegen erosie en schade door toerisme. Daarom zijn niet alle grotten toegankelijk. De CO2 uitstoot wordt in de grotten dan ook gemeten. Nadat er door de gids, in het Chinees, is uitgelegd wie de Boeddha’s zijn en wat de muurschilderingen voorstellen, verlaten wij de grot en wordt deze afgesloten.

Na verloop van tijd mag een volgende groep deze grot bezoeken. We lopen trap op en trap af om bij ongeveer 15 grotten naar binnen te gaan. In de meeste grotten is het erg warm. Verlichting is in de grotten niet aangebracht. De gids heeft een zaklamp waarmee zij afbeeldingen en keramieken Boeddha’s laat zien, terwijl zij erover verteld. Af en toe krijg ik van Hong in het Nederlands of van Claire in het Engels te horen wat er wordt verteld.

Woonplaats van 1.400 monikken

De kunst uit de oudste periode van de bouw laat de spiritualiteit van degenen die de materiële wereld hadden overstegen zien. Een leven gekenmerkt door armoede, kuisheid en gehoorzaamheid. De beelden zijn slanke figuren, met fijn bewerkte gelaatstrekken en opvallend grote hoofden. Ook zie ik beelden uit een andere periode met spookachtige witte ogen.

Dat het een van ’s werelds meest waardevolle verzamelingen is van boeddhistische kunst had ik al snel in de gaten. Tussen 618 en 907 woonden hier meer dan 1400 monniken en nonnen. Er waren talloze kunstenaars en vertalers waar onderdak aan geboden werd.

Het hoogtepunt

Deze periode markeert het hoogtepunt van de Mogao-grotten. Er werden ongeveer 230 grotten uitgehouwen in de periode. Tijdens deze periode werden schilder- en beeldhouwtechnieken aanzienlijk verfijnd.

Opvallend hierbij is de geslachtsverandering van Guanyin van mannelijk naar vrouwelijk in de 8ste eeuw. Zij is de Chinese interpretatie van de godin van troost en genade. Daarnaast wordt ze in het taoïsme gezien als een onsterfelijke. Het heilige schrift dat aan haar gewijd is, is het Dabeizhou. Ze behoort samen met Mahasthamaprapta en Amitabha Boeddha tot de drie heiligen uit het westelijke paradijs; zij worden aanbeden om overleden geliefden van de hel te redden en ze toegang tot het westelijke paradijs te geven. In deze grotten krijg ik afbeeldingen te zien van het paradijs.

Het rijke hofleven met muziekinstrumenten en de kleding die door de hofhouding werd gedragen. Twee van deze 230 grotten zijn indrukwekkender dan de anderen door de enorme, zittende Boeddhabeelden. Het beeld van Maitreya, een bodhisattva (kan een mythische of historische figuur of zelfs levende persoon zijn) die volgens het geloof van sommige boeddhisten uiteindelijk op aarde geboren zal worden.

Op twee na grootste Boeddhabeeld ter wereld

Het beeld van keizerin Wu Zetian (die het boeddhisme gebruikte om haar macht te consolideren), is indrukwekkend met een hoogte van 35,5 meter, waardoor het ’s werelds op twee na grootste Boeddhabeeld is. Deze Boeddhabeelden werden van boven naar beneden uitgehouwen met behulp van steigers, waarvan de verankeringsgaten nog steeds zichtbaar zijn. De verf die werd gebruikt voor de kunstwerken werd verkregen uit kostbare mineralen zoals malachiet (groen), cinnaber (rood) en lapis lazuli (blauw), die werden geïmporteerd uit Centraal-Azië. Maar ik heb ook bladgouden afbeeldingen gezien.

Verdwenen manuscripten

We gaan grot 17 in. Deze afgesloten grot werd in 1900 ontdekt door de Chinese monnik Wang Yuanlu. In deze afgesloten grot lagen rond de 50.000 manuscripten. Deze verzameling is tot stand gekomen doordat in boeddhistische kloosters veel geschriften vanuit het westen (en India), maar ook uit de Chinese literatuur waren verzameld. Wang Yuanlu verkocht deze Manuscripten van Dunhuang aan de westerse onderzoekers Aurel Stein en Paul Pelliot. Ook bemachtigden enkele Russische en Japanse onderzoekers een deel van de documenten. De rest van de manuscripten bleef voor China behouden, grotendeels door de inspanningen van Luo Zhenyu.

Deze manuscripten dateren van tussen de 5e tot en met de 11e eeuw en zijn van grote historische, filologische en literaire betekenis. Men dacht dat deze werken langgeleden verloren geraakt waren. Uiteindelijk zijn er nog maar 30.000 in China. In diverse media werd gesproken over “het roven van de schatten van Dunhuang in de Gansu-provincie.” In het kort komt het erop neer dat sinds de herontdekking van de Dunhuang-grotten in het jaar 1900 er “een periode is gekomen van internationaal archeologisch onderzoek en roven.”

Diamanten Soetra uit 868 AD

Nadat de Brit Sir Aurel Stein in 1907 was begonnen met het systematische leeghalen van wat de bibliotheekgrot genoemd is, werd zijn voorbeeld gevolgd door “archeologen uit Frankrijk, Rusland, Duitsland en Japan.”

Vanaf 1920 mocht Stein China niet meer binnen. De grot had als opslagplaats gediend voor boeddhistische) documenten zoals soetras. Waaronder de Diamanten Soetra uit 868 na Christus, voor zever bekend het oudste gedrukte boek ter wereld. Inwoners van Dunhuang en omgeving, reizigers, pelgrims en anderen moeten in de loop van de eeuwen duizenden, wellicht tienduizenden documenten hebben geschonken aan de boeddhistische instituten in Dunhuang.

Een exclusieve grot

Na de lunch komen wij terug en krijg ik grot 2 te zien. Ik heb foto’s gemaakt in deze grot. Bijna niemand krijgt deze grot te zien. Onze groep is ook te groot en we worden in 2en gesplitst. Eerder heb ik verteld over de glorietijd van de Mogao caves. Dat is in deze grot goed te zien. De eenvoud zowel qua Boeddha’s als de muurschilderingen in deze grot laten zien dat er na verloop van jaren heel veel veranderd is en dat de kunstwerken anders zijn geworden. Dit kan ook met de verf die in deze tijd beschikbaar was te maken hebben.

De kleuren in grot 2 zijn origineel. Ouder dan 1600 jaar en bewaard gebleven. Ik krijg kippenvel als ik er sta en dat besef. Ruim 1600 jaar geleden stonden hier al mensen en hoe bijzonder is het dat dit bewaard is gebleven. Ik ben dankbaar dat ik deze grotten kon bezoeken. Verderop zijn nog 200 woningen van monniken bewaard gebleven en er is een begraafplaats waar een aantal monniken begraven liggen. In 5 van deze woningen zijn nog muurschilderingen te zien en zijn er documenten en contracten gevonden. Hier mogen wij niet naar toe. Dit om de doden met rust te laten.

3,2 miljoen bezoekers per jaar

Na ons laatste bezoek aan een grot vertelt de gids dat er bij het begin van de openstelling ongeveer 19.000 bezoekers per jaar kwamen. Op dit moment (2025) zijn er al zo’n 3,2 miljoen bezoekers per jaar.
Hoe onderhoud je zo’n enorm complex en hoe kun je zorgen dat nog vele generaties na ons kunnen genieten van de Mogao grotten? Dit is een zorg waar men veel over aan het nadenken is.

In Dunhuang wordt een observatie en onderzoeksstation opgericht om langdurig de extreme droogte, de hydrologische cyclus, (de kringloop die water maakt als het verdampt, als neerslag terug neerkomt en via grondwater of rivieren terug naar de zee stroomt) en de verplaatsing van woestijnzand te monitoren. En het ontwikkelen van technieken om woestijnvorming tegen te gaan. In de bredere regio rond de Kumtag woestijn was in dat jaar vastgesteld dat de woestijnvorming toenam met meer dan 1.000 km2 per jaar. Dit vormt een bedreiging voor archeologische vindplaatsen in deze regio.

De conclusie was dat verder opwarmen van de aarde en verdroging van dit gebied moeilijk waren te stoppen. Hierdoor zullen ook de grotten in een gevarenzone komen. Voor de expeditie, die in 2007 tot stand kwam, had men in 2005 een plan voor conservering van de Dunhuang Mogao grotten gemaakt. Met dit plan werden de grotten het eerste nationale erfgoed-masterplan in China. “Als het aantal toeristen niet gelimiteerd gaat worden”, zei Fan Jinshi, de directeur van de Dunhuang Academy, “dan zullen binnen duizend jaar de muurschilderingen door (onder andere de uitademing van) de vele toeristen vernietigd zijn.”
Naast het inperken van de hoeveelheid toeristen mag men ook niet zonder toestemming van de overheid naar water boren

Het belangrijkste waar men zich de komende jaren mee bezig wil houden, is het vastleggen van de materiële stand van zaken van de gevonden kostbaarheden, hun waarde, hoe ze in de toekomst geconserveerd moeten worden, en daarvoor nodig is.

De volgende dag reizen we naar the Dunhung Western Duizend Boeddhabeelden grotten. Deze zijn veel kleiner dan die we gisteren hebben gezien. Maar het is er ook niet zo druk. Deze grotten zijn gebouwd op de klif van de Dang rivier. Deze rivier was toen wij er waren volledig uitgedroogd. Ook hier zie je weer grotten met muurschilderingen en Boeddhabeelden. Ik maak er meer foto’s dan bij de Mogao grotten. Een paar foto’s mislukken, een niet afgemaakt Boeddhabeeld probeer ik te fotograferen. Tot 3x toe lukt het mij niet. Als ik dit vertel krijg ik te horen dat deze Boeddha zich niet laat fotograferen door een Westerling, zonder boeddhistische achtergrond. Andere bezoekers lukte het wel. De beelden en muurschilderingen zijn minder uitbundig dan degene die ik gisteren heb gezien. Vanwege de rivier werden deze grotten gemaakt en bezocht door boeddhistische nomaden die na verloop van tijd weer verder trokken.

In 1963 werden de grotten herontdekt en is men begonnen met restaureren. Wij krijgen een lunch aangeboden en in deze ruimte hangen foto’s van hoe het gebied eruitzag toen het werd herontdekt. Ook hier is een deel van de grotten al niet meer begaanbaar doordat deze zijn ingestort. Er zijn gangenstelsols aangelegd aan de buitenkant van de grotten zodat bezoekers hier veilig kunnen lopen en de grotten die wij mogen bezoeken worden voor ons opengemaakt zodat wij naar binnen kunnen.

Omdat er tijd over was zijn we die middag nog naar de Yuman pas geweest. Dit was een historisch cruciale grenspost en splitsing op de Zijderoute. Bij deze pas, ten westen van Dunhuang, splits de zijderoute zich in een Noordelijke en Zuidelijke richting. Uiteindelijk kwamen beide routes weer samen in de bekende handelsstad Kashgar. Ik word in de gelegenheid gesteld foto’s te maken en zie ook nog het begin van de zijderoute. In het museum  zijn tekeningen van de route, hoe die liep en langs welke steden hij kwam.

Als laatste bezoek die middag gaan we naar het 2.000.000 jaar oude maanlandschap Wusute Water Yadan (ook wel gespeld als Wisute Water Yadan) een uniek en spectaculair natuurgebied in de Qaidam-bedding in de provincie Qinghai, China.

Het staat wereldwijd bekend als het enige water-Yadan-landschap ter wereld. Wat het zo bijzonder maakt zijn de Yardang- formaties. Een geologisch fenomeen waarbij wind en watererosie diepe geulen en unieke rotsheuvels hebben uitgesleten in een droog gebied. Dan is daar ook nog het Armada effect. Omdat de rotsen boven het landschap uitsteken is het net of er een gigantische vloot van schepen op het water drijft, sommige van wel 100 meter lang.

Ook deze blog is geschreven door Twan Marcelis, oud eigenaar van Keuzenkamp & Marcelis Gedenktekens. Twan is door zijn vak gefascineerd door stenkounst en China.  Twan is samen met zijn Carolien nog steeds betrokken bij het familiebedrijf.

Ervaring leert dat een gedenkteken op een bijzondere plek om – iemand die ontvallen is – te kunnen bezoeken zeer waardevol is. Het kan zijn dat je het grafmonument van een overleden geliefde of vriend(in) regelmatig bezoekt.. of wellicht zo nu en dan. Desalniettemin is het vaak de wens om het netjes en mooi te houden. Twan kan u daarbij als geen ander adviseren.